Dlaczego Unia Europejska wprowadziła mechanizm CBAM

Unijna opłata węglowa dla towarów importowanych wpisuje się w szerzej zakrojoną strategię klimatyczną UE w zakresie emisji netto oraz założenia unijnego Zielonego Ładu. Poprzez nałożenie opłaty emisyjnej na przywóz niektórych energochłonnych towarów mechanizm ten dąży do zapewnienia, aby produkty importowane były objęte takimi samymi kosztami emisji jak te produkowane w UE i podlegały opłatom emisyjnym w ramach unijnego systemu handlu emisjami (ETS), wyrównując tym samym warunki działania producentów z UE i spoza UE oraz zachęcając do stosowania czystszych metod produkcji na całym świecie.

Głównym celem CBAM jest zapobieganie ucieczce emisji, która ma miejsce, gdy przedsiębiorstwa przenoszą produkcję do krajów o mniej rygorystycznych przepisach w zakresie ochrony środowiska, utrudniając tym samym osiąganie globalnych celów klimatycznych. Poprzez wyrównanie kosztów emisji dwutlenku węgla między towarami krajowymi a importowanymi mechanizm ten ma promować bardziej ekologiczne praktyki produkcyjne na całym świecie, wspierać ambitne cele klimatyczne UE oraz zapobiegać niekorzystnemu położeniu europejskich przedsiębiorstw na tle konkurencji spoza UE.

Jak działa opłata węglowa dla towarów importowanych

W ramach mechanizmu CBAM importerzy mają obowiązek zgłaszania emisji wbudowanych w importowane towary objęte CBAM, a następnie zakupu i przedstawienia certyfikatów węglowych odpowiadających tym emisjom. Cena certyfikatów odzwierciedla cenę emisji dwutlenku węgla, która zostałaby zapłacona, gdyby towary zostały wyprodukowane w ramach unijnego systemu handlu emisjami. Mechanizm ten gwarantuje, że producenci importowanych produktów ponoszą koszty emisji dwutlenku węgla porównywalne do kosztów emisji w przypadku analogicznych produktów w UE, co sprzyja uczciwej konkurencji i promuje redukcję emisji.

W praktyce oznacza to przypisanie obowiązków obu stronom zaangażowanym w transakcję:

• Zgłaszający z UE muszą regularnie raportować emisje wbudowane w odniesieniu do każdego importowanego produktu — potwierdzone przez akredytowaną osobę trzecią (od 2026 r.) — oraz zarządzać zakupem i przedstawieniem certyfikatów CBAM.
• Operatorzy lub producenci spoza UE są proszeni o obliczanie emisji gazów cieplarnianych wbudowanych w swoich produktach i przekazywanie tych danych unijnym importerom. Dane te podlegają weryfikacji przez akredytowaną osobę trzecią (od 2026 r.).

W przypadku gdy zweryfikowane emisje nie są dostępne, zgłaszający muszą stosować wartości domyślne podane przez UE, ustalane zachowawczo z myślą o tym, aby zachęcić do dokładnego raportowania.

Kogo dotyczy unijny mechanizm CBAM

Mechanizm CBAM ma wpływ przede wszystkim na działalność następujących grup podmiotów:

• Zgłaszający z UE: przedsiębiorstwa w UE, które importują towary objęte CBAM i muszą zgłaszać emisje i kupować certyfikaty.
• Operatorzy spoza UE: producenci spoza UE eksportujący do Europy. Muszą oni dostarczyć zweryfikowane dane o emisji — w przeciwnym wypadku ich dostęp do rynku może zostać ograniczony.

Sektory, na które ma wpływ mechanizm CBAM:

• Przemysł cementowy
• Sektor hutnictwa żelaza i stali
• Branża aluminium
• Sektor nawozowy
• Branża energetyczna
• Branża wodorowa

Sektory te wskazano ze względu na wysoką intensywność emisji i ryzyko ucieczki emisji. Do 2034 r. stopniowo będą do tej listy dodawane kolejne branże.

Nowy zakres regulacji:

29 września 2025 r. UE przyjęła pakiet uproszczeń mechanizmu CBAM Omnibus, który wprowadza ukierunkowane uproszczenia przed fazą ostateczną — od 1 stycznia 2026 r.  CBAM będzie obowiązywać firmy importujące:

• 50 ton towarów objętych mechanizmem CBAM rocznie (z wyłączeniem energii elektrycznej i wodoru)

Ustalenia te zastąpiłyby poprzedni próg, który wynosił 150 EUR wartości towarów. Zmiana ta upraszcza przestrzeganie przepisów i zwalnia z obowiązków mniejszych importerów — redukuje tym samym liczbę przedsiębiorstw, których dotyczy, o około 90%, a jednocześnie nadal obejmuje około 99% emisji w ramach CBAM.

Wymogi i harmonogram sprawozdawczości CBAM

Mechanizm CBAM jest wdrażany etapami, aby umożliwić firmom dostosowanie się do nowych wymagań. Każda faza oznacza stopniowe wprowadzanie bardziej rygorystycznych obowiązków zarówno w zakresie sprawozdawczości, jak i zgodności finansowej.

Faza przejściowa (1 października 2023r.–31 grudnia 2025 r.)

W tym okresie unijni importerzy (zgłaszający) są zobowiązani do składania kwartalnych raportów szczegółowo opisujących emisje gazów cieplarnianych wbudowane w importowane towary objęte CBAM. Nie są jeszcze wymagane żadne transakcje finansowe, ale precyzyjne i terminowe raportowanie jest obowiązkowe.

Ten etap ma dać firmom czas na przygotowanie się do ostatecznego wdrożenia poprzez tworzenie systemów raportowania, angażowanie dostawców oraz zapewnienie dostępności i weryfikowalności danych o emisjach.

Faza ostateczna (od 1 stycznia 2026 r.)

W fazie ostatecznej certyfikaty CBAM należy kupować i przedstawiać co roku, tak aby odzwierciedlić zweryfikowane emisje wbudowane w importowane towary. Na harmonogram i zakres wpływ ma jednak kilka kluczowych zmian:

• Korzystanie z danych dostawcy jest opcjonalne. Zgodnie z pakietem uproszczeń mechanizmu CBAM Omnibus zgłaszający nie muszą już korzystać w 80% z rzeczywistych danych dostawców. Zamiast tego można wskazać domyślne wartości dla UE lub rzeczywiste dane dostawcy. Chociaż nie ma prawnego obowiązku wykorzystywania danych dostawców, może być to opłacalne z ekonomicznego punktu widzenia: wartości domyślne obejmują margines, co oznacza konieczność zakupu większej liczby certyfikatów niż przy korzystaniu z rzeczywistych danych dostawcy.
• Sprawozdawczość w ujęciu rocznym. Raporty będzie teraz trzeba składać co roku, a nie co kwartał, przy czym pierwszy raport roczny należy przedłożyć do:
  • 31 sierpnia 2027 r. — od zatwierdzenia unijnego pakietu uproszczeń mechanizmu CBAM Omnibus
• Weryfikacja przez osobę trzecią jest obowiązkowa. Regulacje wymagają od zgłaszających weryfikacji raportów przez niezależną akredytowaną osobę trzecią. Operatorzy muszą natomiast zadbać o weryfikację danych dotyczących emisji przez osobę trzecią i udostępnić dowód tej weryfikacji swoim klientom (zgłaszającym).
• Zakup certyfikatu. Zakup certyfikatów zaczyna się od lutego 2027 r. w przypadku wbudowanej emisji dwutlenku węgla zarejestrowanej w 2026 r. Certyfikaty należy przedstawić do 30 września 2026 r. Certyfikaty CBAM są wyceniane co tydzień w oparciu o średnią cenę uprawnień EUA w systemie ETS
• Wymogi w zakresie bieżącego bilansu certyfikatów. Importerzy muszą utrzymywać bilans certyfikatów CBAM równy co najmniej 50% emisji wbudowanych na koniec każdego kwartału. Wymóg ten gwarantuje kupowanie certyfikatów i zarządzanie nimi regularnie, w ujęciu kwartalnym, co ogranicza opóźnienia i kumulację na koniec roku
• Oczekiwane rozszerzenie zakresu. Lista towarów objętych CBAM (zdefiniowanych kodami CN) będzie się z czasem rozszerzać w miarę dodawania przez Komisję Europejską kolejnych sektorów i rodzajów produktów

Zmiany te uwidaczniają potrzebę dostępu do wiarygodnych danych o emisjach, proaktywnego angażowania dostawców oraz zintegrowanych systemów wspierających weryfikację, śledzenie i zgodność finansową.

Jak firmy mogą przygotować się do zapewniania zgodności z CBAM

Przygotowanie do wdrożenia mechanizmu CBAM to coś więcej niż tylko odhaczanie elementów na liście wymogów — to szansa na budowanie długoterminowej wartości dzięki lepszym danym, ściślejszym relacjom z dostawcami i szybszej dekarbonizacji. Choć Unia Europejska rozszerzyła niektóre terminy i zawęziła zakres działania do większych importerów, nadal istnieje potrzeba podjęcia działań. Aby skutecznie dostosować się do zmian związanych z mechanizmem CBAM, firmy powinny:

1. Zrozum zakres i istotność

Zacznij od ustalenia, czy Twoja organizacja importuje towary, które są objęte obecnym zakresem CBAM — cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energię elektryczną i wodór. Pamiętaj przy tym, że stopniowo do tej listy będą dodawane kolejne, odpowiadające konkretnym sektorom produkty gotowe, takie jak pralki. Jeśli Twoja firma importuje takie towary, określ, czy przekroczysz próg importu wynoszący 50 ton łącznych towarów podlegających mechanizmowi CBAM (z wyjątkiem energii elektrycznej i wodoru) rocznie na importera.

2. Zbuduj podstawy danych regulacyjnych

Zachowanie zgodności z CBAM jest uzależnione od dokładnych, ustandaryzowanych i podlegających audytowi danych dotyczących emisji. Większość firm nie zaczyna od zera, ale niewiele z nich ma całościowy wgląd w systemy i łańcuchy dostaw. Stwórz podstawę danych, która czerpie z systemów ERP, zaopatrzenia, logistyki i zrównoważonego rozwoju, w celu zapewnienia możliwości śledzenia i raportowania emisji na poziomie produktu i wysyłki. Aby poznać szerszą strukturę przygotowywania danych o zrównoważonym rozwoju, zapoznaj się z Przewodnikiem po sprawozdawczości w zakresie ESG.

3. Angażuj i edukuj dostawców

Współpracuj z dostawcami, aby gromadzić dokładne dane na temat emisji wbudowanych i zachęcać do stosowania czystszych technologii.​ Dostawcy spoza UE muszą mieć możliwość obliczania i udostępniania zweryfikowanych informacji o emisjach wbudowanych zgodnie z metodą przyjętą w UE. Oznacza to:

• Informowanie o znaczeniu i pilności wymagań CBAM
• Oferowanie narzędzi lub wsparcia niezbędnych do obliczania i weryfikacji emisji
• Aktualizacja polityk i umów dotyczących zamówień w celu zapewnienia przejrzystości emisji

4. Inwestuj w narzędzia do automatyzacji i audytu

Ręczne raportowanie może być wystarczające w perspektywie krótkoterminowej, ale nie jest zrównoważone — zwłaszcza w obliczu złożonych operacji i łańcuchów dostaw, dużej liczby transakcji i rosnącego zakresu przepisów. Automatyzacja pomaga skalować działalność, zminimalizować błędy, obniżyć koszty i zapewnić gotowość do audytów. Poszukaj narzędzi, które:

• Umożliwiają integrację z podstawowymi systemami biznesowymi.
• Oferują wbudowane funkcje audytu.
• Wykorzystują potencjał automatyzacji.

5. Zintegruj zgodność z przepisami ze strategią dekarbonizacji

CBAM to nie tylko wyzwanie sprawozdawcze — to szansa na dekarbonizację. Przedsiębiorstwa, które ograniczają emisje wbudowane w swoje produkty, mogą obniżyć koszty certyfikatów i uzyskać przewagę konkurencyjną na rynku UE.

Jest to szczególnie ważne w przypadku operatorów spoza UE, dla których brak weryfikacji niskich emisji może oznaczać utratę dostępu do rynku. Wykazanie redukcji emisji może je wyróżnić i otworzyć im drzwi do nowych relacji z nabywcami.

6. Zachowaj elastyczność i bądź na bieżąco

Monitoruj na bieżąco zmiany wymogów związanych z regulacją CBAM i odpowiednio dostosowuj strategie w zakresie zgodności z przepisami. Choć UE przyjęła pakiet uproszczeń Omnibus, pewne szczegóły dotyczące wdrożenia przepisów wciąż nie zostały ostatecznie ustalone. Zachowanie zgodności z przepisami wymaga ciągłego śledzenia zmian kierunku polityki i szybkiego dostosowywania systemów, procesów i strategii danych na tej podstawie.

Jak firma SAP wspiera zgodność z CBAM

Zgodność z założeniami CBAM nie ogranicza się do spełniania wymogów regulacyjnych — to także budowanie podstaw długoterminowej stabilności, rozliczalności finansowej i konkurencyjności na rynku. Pakiet narzędzi SAP z zakresu zrównoważonego rozwoju został zaprojektowany tak, aby pomóc firmom w realizacji wszystkich tych trzech zadań.

Niezależnie od tego, czy jesteś zgłaszającym odpowiedzialnym za raportowanie emisji, czy operatorem, który chce uzyskać przewagę nad konkurencją poprzez oferowanie produktów niskoemisyjnych — rozwiązania SAP pomagają uprościć złożone procesy i odblokować wartość na każdym etapie.

Korzyści dla klientów firmy SAP

SAP przyjmuje głęboko zintegrowane podejście ukierunkowane na ERP. Oznacza to, że klienci korzystający z SAP S/4HANA mają do dyspozycji istniejące dane podstawowe, rekordy transakcji i natywną integrację z narzędziami z zakresu zrównoważonego rozwoju. Umożliwia to budowanie bardziej odpornej strategii zgodności i obniżenie całkowitego kosztu eksploatacji. Firma SAP oferuje rozwiązania wspomagające:

• Usprawnione raportowanie przez zgłaszającegoSAP Green Token wspiera raportowanie przez zgłaszającego w ramach CBAM poprzez rejestrowanie danych o emisji dostawców i umożliwienie realizacji standardowych, podlegających audytowi procesów sprawozdawczych. Pomaga to przedsiębiorstwom w przestrzeganiu obowiązków nałożonych przez UE przy jednoczesnym budowaniu silniejszych i bardziej przejrzystych łańcuchów dostaw.
• Zarządzanie certyfikatami CBAM i rachunkowość w ich zakresie. Rozwiązanie SAP Green Ledger będzie umożliwiać obsługę rachunkowości w zakresie emisji dwutlenku węgla i finansów w odniesieniu do obciążeń i zasobów związanych z mechanizmem CBAM — certyfikatów — zgodnie z wytycznymi MSSF i GAAP (USA) — zapewniając przejrzystość, kontrolę i zgodność z międzynarodowymi standardami dotyczącymi rachunkowości finansowej.
• Dekarbonizacja z myślą o zapewnieniu zgodności z przepisami i zwiększeniu konkurencyjności
  Aplikacje takie jak SAP Sustainability Control Tower, SAP Sustainability Footprint Management, SAP Green Ledger i SAP Sustainability Data Exchangeumożliwiają firmom redukcję emisji dwutlenku węgla, a tym samym ograniczenie zobowiązań w ramach CBAM. Obniża to koszty zgodności z wymogami CBAM, daje możliwość czerpania korzyści biznesowych, na przykład wynikających z kosztów ekologicznych, i zwiększa atrakcyjność operatorów jako partnerów dla nabywców z UE, pozwalając im zachować lub rozszerzyć dostęp do rynku.

Najczęstsze pytania

Klienci korzystający z rozwiązań SAP z dziedziny zrównoważonego rozwoju

Dowiedz się więcej