Waarom heeft de EU het CBAM ingevoerd?

Het CBAM van de EU maakt deel uit van de bredere netto-klimaatambities van de EU en de Europese Green Deal. Door een koolstofprijs op te leggen aan de invoer van bepaalde energie-intensieve goederen wil het CBAM ervoor zorgen dat voor ingevoerde producten dezelfde koolstofkosten gelden als voor producten die binnen de EU worden geproduceerd en onderworpen zijn aan koolstofprijzen in het kader van het EU-emissiehandelssysteem (ETS). Dit maakt het speelveld voor EU- en niet-EU-producenten gelijk en moedigt aan tot schonere productiemethoden wereldwijd.

Het CBAM is primair bedoeld om koolstoflekkage te voorkomen: hiervan is sprake wanneer bedrijven hun productie verplaatsen naar landen met minder strenge milieuvoorschriften, waardoor wereldwijde klimaatdoelstellingen worden ondermijnd. Door de koolstofkosten tussen binnenlands geproduceerde en ingevoerde goederen gelijk te stellen, wil CBAM wereldwijd groenere productiepraktijken bevorderen, de ambitieuze klimaatdoelstellingen van de EU ondersteunen en een concurrentienadeel voor Europese bedrijven voorkomen.

Hoe het CBAM van de EU werkt

CBAM verplicht importeurs de emissies die zijn ingebed in hun ingevoerde CBAM-goederen te rapporteren en vervolgens koolstofcertificaten te kopen en in te leveren die overeenkomen met de ingebedde emissies in hun ingevoerde goederen. De prijs van deze certificaten weerspiegelt de koolstofprijs die zou zijn betaald als de goederen waren geproduceerd onder het Europese ETS. Dit mechanisme zorgt ervoor dat ingevoerde producten vergelijkbare koolstofkosten hebben als producten die binnen de EU worden geproduceerd. Dit bevordert eerlijke concurrentie en moedigt bedrijven aan hun emissies te reduceren.

In de praktijk kent het CBAM verantwoordelijkheden toe aan beide partijen die bij de handel betrokken zijn:

• EU-aangevers moeten voor elke invoer de ingebedde emissies rapporteren, wat moet worden geverifieerd door een geaccrediteerde derde (vanaf 2026), en de regelmatige aankoop en inlevering van CBAM-certificaten beheren.
• Niet-EU-exploitanten of producenten wordt verzocht de ingebedde broeikasgasemissies in hun producten te berekenen en deze data te verstrekken aan EU-importeurs, wat moet worden geverifieerd door een geaccrediteerde derde (vanaf 2026).

Wanneer er geen geverifieerde emissiedata beschikbaar zijn, moeten de aangevers standaardwaarden gebruiken die door de EU zijn verstrekt. Deze zijn conservatief ingeschat om nauwkeurige rapportage te bevorderen.

Wie krijgt te maken met het CBAM van de EU?

Groepen die primair worden geraakt:

• EU-aangevers: bedrijven in de EU die goederen invoeren die onder het CBAM vallen, en emissies moeten rapporteren en certificaten moeten kopen.
• Exploitanten buiten de EU: fabrikanten buiten de EU die naar Europa uitvoeren. Zij moeten geverifieerde emissiedata aanleveren of het risico lopen slechts beperkte toegang tot de markt te krijgen.

Geraakte sectoren:

• Cement
• IJzer en staal
• Aluminium
• Meststoffen
• Elektriciteit
• Waterstof

Deze sectoren zijn geselecteerd op basis van hun hoge emissie-intensiteit en het risico op koolstoflekkage. Tot 2034 zullen er meer sectoren worden toegevoegd.

Bijgewerkte wettelijke scope:

De EU heeft op 29 september 2025 het CBAM Omnibus I-pakket, gericht op het vereenvoudigen en versterken van het CBAM van de EU, aangenomen, waarmee gerichte vereenvoudigingen worden geïntroduceerd vóór de definitieve fase die 1 januari 2026 ingaat.  CBAM is van toepassing op bedrijven die

• 50 ton CBAM-goederen per jaar invoeren (exclusief elektriciteit en waterstof)

Dit vervangt de vorige drempel van € 150 aan goederenwaarde. De wijziging vereenvoudigt de naleving en stelt kleinere importeurs vrij: het aantal bedrijven dat met CBAM te maken krijgt, neemt daardoor af met ongeveer 90%, terwijl nog steeds ongeveer 99% van de emissies onder het CBAM valt.

CBAM-rapportagevereisten en -tijdlijn

CBAM wordt gefaseerd uitgerold om bedrijven de tijd te geven zich aan te passen aan nieuwe vereisten. Elke fase voert geleidelijk strengere verplichtingen in voor zowel de rapportage als de financiële naleving.

Overgangsfase (1 oktober 2023 – 31 december 2025)

Tijdens deze periode moeten EU-importeurs (aangevers) kwartaalrapporten indienen waarin de ingebedde broeikasgasemissies van hun ingevoerde CBAM-goederen worden opgegeven. Er zijn nog geen financiële transacties vereist, maar importeurs moeten wel nauwkeurig en tijdig rapporteren.

Deze fase is bedoeld om bedrijven de tijd te geven zich voor te bereiden op de definitieve implementatie door rapportagesystemen te bouwen, leveranciers te betrekken en ervoor te zorgen dat emissiedata beschikbaar en verifieerbaar zijn.

Definitieve fase (vanaf 1 januari 2026)

In de definitieve fase moeten bedrijven jaarlijks CBAM-certificaten kopen en inleveren voor de geverifieerde ingebedde emissies in ingevoerde goederen. Er zijn echter verschillende belangrijke aanpassingen van invloed op de tijdlijn en scope:

• Het gebruik van data van leveranciers is optioneel: volgens het EU CBAM Omnibus I-pakket zijn aangevers niet langer verplicht om 80% werkelijke data van leveranciers te gebruiken. Je kunt kiezen tussen standaardwaarden van de EU of werkelijke data van leveranciers. Hoewel er geen wettelijke verplichting is om de data van leveranciers te gebruiken, is er een wel sterke economische incentive: de standaardwaarden bevatten een opslag, wat betekent dat je meer certificaten moet kopen dan als je werkelijke data van leveranciers gebruikt.
• Rapportage wordt jaarlijks: rapportage verschuift van driemaandelijks naar jaarlijks, waarbij het eerste jaarrapport moet worden ingeleverd op:
  • 31 augustus 2027, sinds het EU CBAM Omnibus I-pakket is goedgekeurd
• Verificatie door derden is verplicht: aangevers moeten hun rapporten laten verifiëren door een onafhankelijke, geaccrediteerde derde om aan de CBAM-vereisten te voldoen, en exploitanten moeten hun emissiedata laten verifiëren door een derde partij en het bewijs daarvan delen met hun klanten (aangevers).
• Aankoop van certificaten: vanaf februari 2027 moeten certificaten worden aangekocht voor ingebedde koolstof die in 2026 is geregistreerd en uiterlijk op 30 september 2027 moeten die zijn ingeleverd. De prijs van CBAM-certificaten wordt wekelijks bepaald op basis van de gemiddelde prijs van EU-ETS-emissierechten
• Doorlopende eisen aantal certificaten: importeurs moeten aan het einde van elk kwartaal een aantal CBAM-certificaten hebben dat overeenkomt met ten minste 50% van de ingebedde emissies. Deze eis zorgt ervoor dat certificaten op regelmatige, driemaandelijkse basis worden gekocht en beheerd, wat vertragingen of het opsparen van voorraden tot het einde van het jaar ontmoedigt
• Verwachte uitbreiding van het toepassingsgebied: de lijst van onder CBAM vallende goederen (gedefinieerd door CN-codes) zal in de loop van de tijd worden uitgebreid, waarbij de Europese Commissie naar verwachting meer sectoren en productsoorten zal toevoegen

Deze wijzigingen benadrukken de noodzaak van betrouwbare emissiedata, proactieve inzet van leveranciers en geïntegreerde systemen om verificatie, tracering en financiële naleving te ondersteunen.

Hoe kunnen bedrijven zich voorbereiden voor naleving van CBAM?

De voorbereiding op CBAM is meer dan alleen het afvinken van een takenlijstje voor regelgeving: het is een kans om langetermijnwaarde te creëren door betere data, sterkere leveranciersrelaties en snellere decarbonisatie. De EU heeft weliswaar enkele termijnen verruimd en het toepassingsgebied beperkt tot grotere importeurs, maar de noodzaak van actie blijft. Om effectief met het CBAM te werken, moeten bedrijven:

1. Toepassingsgebied en relevantie begrijpen

Bepaal om te beginnen of je organisatie goederen invoert die onder de huidige CBAM-dekking vallen (cement, ijzer en staal, aluminium, meststoffen, elektriciteit en waterstof), waarbij in de loop der tijd meer sectorspecifieke afgewerkte producten, zoals wasmachines, zullen worden toegevoegd. Zo ja, bepaal dan of je de invoerdrempel van 50 ton cumulatieve CBAM-goederen (met uitzondering van elektriciteit en waterstof) per jaar per importeur overschrijdt.

2. Een betrouwbare dataverzameling aanleggen

Naleving van CBAM is afhankelijk van nauwkeurige, gestandaardiseerde en controleerbare emissiedata. De meeste bedrijven hebben al wel iets om op verder te borduren, maar er zijn maar weinig bedrijven die end-to-end inzicht in of consistentie tussen systemen en supply chains bieden. Leg een databasis aan met data uit ERP-, procurement-, logistieke en duurzaamheidssystemen zodat emissies kunnen worden gevolgd en gerapporteerd op product- en zendingsniveau. Lees de ESG-rapportagegids voor een breder kader voor de voorbereiding van duurzaamheidsdata.

3. Leveranciers betrekken en voorlichten

Werk samen met leveranciers om nauwkeurige data te verzamelen over ingebedde emissies en hen aan te moedigen over te stappen op schonere technologieën.​ Leveranciers buiten de EU moeten geverifieerde, ingebedde emissies kunnen berekenen en delen overeenkomstig de Europese methode. Dat betekent:

• Communiceren over het belang en de urgentie van de CBAM-vereisten
• Tools of ondersteuning aanbieden voor de berekening en verificatie van emissies
• Procurementbeleid en contracten aanpassen voor de verplichte transparantie van emissies

4. Investeren in tools voor automatisering en controleerbaarheid

Handmatige rapportage kan voor de korte termijn volstaan, maar is niet houdbaar, vooral niet als je complexe processen en supply chains en een groot transactievolume hebt, en het toepassingsgebied van de regelgeving groter wordt. Automatisering helpt je te schalen, fouten te minimaliseren, kosten te verlagen en gereedheid voor audits te garanderen. Zoek naar tools die:

• Worden geïntegreerd met kernbedrijfssystemen.
• Inherente controleerbaarheid bieden.
• Automatisering mogelijk maken.

5. Naleving afstemmen op de decarbonisatiestrategie

CBAM is niet alleen een rapportageklus, het is een kans voor decarbonisatie. Bedrijven die de ingebedde emissies in hun producten verlagen, kunnen hun kosten voor certificaten verlagen en een concurrentievoordeel behalen op de Europese markt.

Dit is met name belangrijk voor exploitanten buiten de EU, die dreigen hun toegang tot de Europese markt te verliezen als zij geen geverifieerde koolstofarme referenties kunnen verstrekken. Kunnen aantonen de emissies te hebben verlaagd kan een onderscheidende factor worden en deuren openen voor nieuwe relaties met inkopers.

6. Flexibel en op de hoogte blijven

Blijf op de hoogte van wijzigingen en aanpassingen van de CBAM-verordening en pas nalevingsstrategieën zo nodig aan. Hoewel de EU het Omnibus I-pakket voor vereenvoudiging heeft goedgekeurd, moeten er nog enkele details voor de invoering worden afgerond. Om aan het CBAM te blijven voldoen, moet je op de hoogte blijven van beleidsupdates en in staat zijn om snel systemen, processen en datastrategieën aan te passen.

Hoe SAP naleving van CBAM ondersteunt

Je weg vinden door het CBAM draait niet alleen om het voldoen aan wettelijke vereisten, maar ook om het leggen van een basis voor duurzaamheid op lange termijn, financiële verantwoording en een sterke marktpositie. De suite van duurzaamheidstools van SAP is ontworpen om bedrijven bij al deze drie elementen te helpen.

Of je nu als declarant verantwoordelijk bent voor emissierapportage of als exploitant een concurrentievoordeel wil behalen door koolstofarme producten aan te bieden, SAP oplossingen helpen je complexe zaken eenvoudiger te maken en in elke fase meerwaarde te genereren.

Voordelen voor SAP klanten

SAP heeft een diep geïntegreerde, ERP-gerichte aanpak. Dit betekent dat klanten die SAP S/4HANA gebruiken, kunnen profiteren van bestaande stamgegevens, transactierecords en native integratie met duurzaamheidstools. Het resultaat is een veerkrachtigere nalevingsstrategie en lagere exploitatiekosten. SAP biedt oplossingen voor:

• Gestroomlijnde rapportage door aangevers
  SAP Sustainability Footprint Management ondersteunt CBAM-aangevers voor hun rapportage door emissiedata van leveranciers vast te leggen en gestandaardiseerde, controleerbare rapportageworkflows mogelijk te maken. Dit helpt bedrijven om te voldoen aan EU-mandaten en tegelijkertijd sterkere, transparantere supply chains op te bouwen.
• Beheer en boekhouding van CBAM-certificaten: SAP Green Ledger ondersteunt de koolstof- en financiële boekhouding van CBAM-passiva en -activa (de certificaten) volgens IFRS en de Amerikaanse GAAP: het biedt duidelijkheid, controle en naleving van internationale standaarden voor financiële boekhouding
• Decarbonisatie voor naleving en concurrentievermogen
  Met applicaties als SAP Sustainability Control Tower, SAP Sustainability Footprint Management, SAP Green Ledger en SAP Sustainability Data Exchange kunnen bedrijven hun CO2-uitstoot en daarmee hun CBAM-aansprakelijkheid verminderen. Dit verlaagt de kosten van naleving van CBAM, biedt een kans om zakelijke voordelen zoals groene premies te behalen en positioneert exploitanten als aantrekkelijkere partners voor EU-inkopers, waarmee ze markttoegang behouden of uitbreiden.

Veelgestelde vragen

Klanten van SAP Sustainability in actie