Emisje zakresu 1 to bezpośrednie emisje pochodzące ze źródeł, których firma jest właścicielem lub które kontroluje.
Emisje zakresu 2 to emisje pośrednie, które wynikają z zakupu energii przez firmę, natomiast emisje z zakresu 3 to wszystkie inne emisje pośrednie związane z działalnością firmy.

Standard rachunkowości i sprawozdawczości korporacyjnej zgodnej z protokołem GHG określa wymagania i wskazówki dotyczące wykazu emisji firmy (lub innej organizacji) we wszystkich trzech zakresach.

Dlaczego należy mierzyć emisje z zakresu 1, 2 i 3?

Wszyscy odczuwamy szkodliwe skutki globalnej emisji gazów cieplarnianych. Coraz częstsze i poważniejsze klęski żywiołowe stają się przyczyną utraty życia, niszczenia domów i migracji ludzi oraz przyrody. Zanieczyszczenia powietrza związane z emisją powodują choroby układu oddechowego i sercowo-naczyniowego w społecznościach na całym świecie. A mniejsza produktywność użytków rolnych i niedobory wody przekładają się na deficyty żywności i wyższe ceny.

Organizacja Narodów Zjednoczonych donosi, że wydobycie materiałów, paliw i żywności odpowiada za 50% światowej emisji gazów cieplarnianych oraz w ponad 90% przyczynia się do utraty różnorodności biologicznej i niedoboru wody.

Redukując poziomy własnej emisji gazów cieplarnianych, przedsiębiorstwa z różnych sektorów odgrywają kluczową rolę w ochronie dobrostanu ludzi i planety. Rachunkowość emisji zakresu 1, 2 i 3 umożliwia firmom zrozumienie całego spektrum ich emisji gazów cieplarnianych i spełnienie wymagań zewnętrznych interesariuszy w zakresie przejrzystości.

Co oznaczają różne zakresy emisji: 1, 2 i 3?

Emisje z zakresu 1, 2 i 3 są zdefiniowane w protokole GHG Protocol w celu grupowania emisji według źródła i obejmują siedem gazów cieplarnianych:

• Dwutlenek węgla (CO2)
• Metan (CH4)
• Tlenek azotu (N2O)
• Wodorofluorowęglowodory (HFC)
• Perfluorowęglowodory (PFC)
• Heksafluorek siarki (SF6)
• Trifluorek azotu (NF3)

Firmy sporządzają wykazy gazów cieplarnianych z podaniem źródła i ilościowego poziomu emisji we wszystkich trzech zakresach. Protokół wskazuje kompleksowy sposób pomiaru emisji gazów cieplarnianych i zarządzania nią, w tym znormalizowane metody rozliczania emisji dwutlenku węgla umożliwiające obliczenia ilościowe.

Czym są emisje z zakresu 1?

Emisje z zakresu 1 to bezpośrednie emisje pochodzące ze źródeł, których firma jest właścicielem lub które kontroluje. Zalicza się do nich paliwo zużywane przez aktywa trwałe firmy, takie jak kotły lub pojazdy flotowe, a także emisje związane z procesem produkcji. To także wycieki gazów cieplarnianych z chłodziarek biurowych, klimatyzatorów i innych urządzeń.

W przypadku przedsiębiorstw użyteczności publicznej emisje z zakresu 1 obejmują również spalanie paliw kopalnych na potrzeby zasilania sieci energetycznych, szczególnie w firmach energetycznych, które wytwarzają energię elektryczną w elektrowniach węglowych, gazowych lub opalanych ropą naftową. Do emisji tego zakresu wlicza się też uwalnianie dwutlenku węgla (CO₂), metanu (CH₄) i podtlenku azotu (N₂O) w ramach procesu spalania.

Czym są emisje z zakresu 2?

Emisje zakresu 2 to emisje pośrednie, które wynikają z zakupu przez firmę energii od przedsiębiorstwa energetycznego. Emisje z zakresu 2 obejmują całą energię elektryczną, ogrzewanie, chłodzenie i parę wodną zakupione i wykorzystywane w budynkach firmy, aktywach trwałych i procesach produkcyjnych. Chociaż rzeczywiste emisje występują w obiektach dostawcy usług użyteczności publicznej, te pośrednie emisje można raportować, ponieważ stanowią część użytku własnego energii w przedsiębiorstwie.

Czym są emisje z zakresu 3?

Emisje z zakresu 3 to wszystkie inne emisje i zazwyczaj stanowią największą część całkowitego śladu węglowego firmy, ale też oferują największe możliwości redukcji. Większość dużych firm przedstawia już sprawozdania dotyczące zakresów 1 i 2. Emisje z zakresu 3 znacznie trudniej jest mierzyć i monitorować.

Te emisje pośrednie są generowane przez cały łańcuch wartości firmy — zarówno na etapach początkowych, jak i końcowych — od zakupionych towarów, podróży biznesowych i wytwarzania odpadów po franszyzy, inwestycje i utylizację sprzedanych produktów.

Kategorie emisji z zakresu 3

15 kategorii emisji z zakresu 3 obejmujących cały łańcuch wartości

Czy raportowanie emisji dla zakresu 1, 2 i 3 jest obowiązkowe?

Wymagania dotyczące raportowania emisji z zakresu 1, 2 i 3 różnią się w zależności od kraju, jurysdykcji i branży. Raportowanie emisji z zakresu 1 i 2 jest często wymagane w przypadku firm oraz innych podmiotów określonego rodzaju i wielkości. Niektóre gałęzie przemysłu, w szczególności sektory energochłonne, takie jak energetyka, produkcja i lotnictwo, mogą podlegać surowszym wymogom w zakresie sprawozdawczości, wynikającym z przepisów krajowych i norm międzynarodowych.

Wymaganie raportowania emisji z zakresu 3 jest mniej powszechne, ale pojawia się w propozycjach dotyczących nowych przepisów i zmian regulacyjnych. A ponieważ sytuacja w zakresie raportowania emisji szybko się zmienia, firmy powinny być na bieżąco z przepisami w jurysdykcjach, w których prowadzą działalność.

Poniżej przedstawiono obowiązki dotyczące raportowania emisji z zakresu 1, 2 i 3 w podziale na kraje i ramy regulacyjne:

Stany Zjednoczone

Zgodnie z kalifornijską ustawą SB 253 duże przedsiębiorstwa (o rocznych przychodach wynoszących co najmniej 1 mld USD, prowadzące działalność w tym stanie) muszą publicznie ujawniać swoje emisje gazów cieplarnianych:

• Raportowanie emisji z zakresu 1 i 2 rozpocznie się w 2026 r. i będzie obejmowało dane za 2025 r.
• Raportowanie emisji z zakresu 3 rozpocznie się w 2027 r. i będzie oparte na danych za 2026 r.

Unia Europejska

Dyrektywa Komisji Europejskiej w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD) wymaga zgłaszania szczegółowych informacji na temat zrównoważonego rozwoju, w tym sprawozdawczości dotyczącej emisji gazów cieplarnianych. Może to obejmować wszystkie trzy zakresy w zależności od wielkości firmy i sektora prowadzenia działalności.

Chiny

Zgodnie z chińską ustawą o ochronie środowiska (EPL) i powiązanymi przepisami przedsiębiorstwa są zobowiązane do zgłaszania emisji z zakresu 1, szczególnie w sektorach objętych krajowym systemem handlu uprawnieniami do emisji. Zgłaszanie emisji z zakresu 2 i 3 nie jest obowiązkowe, ale Narodowa Komisja Rozwoju i Reform (NDRC) oraz Ministerstwo Ekologii i Środowiska (MEE) wydają wytyczne, które zdecydowanie zalecają ujawnianie tych informacji. Wiele przedsiębiorstw decyduje się również na dobrowolne zgłaszanie tych zakresów w ramach międzynarodowych struktur, takich jak Carbon Disclosure Project (CDP) i Global Reporting Initiative (GRI).

Republika Południowej Afryki

Ustawa o zarządzaniu ochroną środowiska na poziomie krajowym: jakość powietrza (ang. Environmental Management: Air Quality Act, NEMAQA) wymaga, aby różne firmy informowały o swoich emisjach z zakresu 1 i 2. Przedsiębiorstwa są również zobowiązane do płacenia podatku węglowego od generowanych emisji z zakresu 1. Raportowanie emisji z zakresu 3 pozostaje na razie dobrowolne i opiera się na normach międzynarodowych oraz korporacyjnych.

Wielka Brytania

Ramy uproszczonego raportowania zużycia energii i emisji dwutlenku węgla (ang. Streamlined Energy and Carbon Reporting, SECR) nakazują określonym organizacjom raportowanie zużycia energii i emisji dwutlenku węgla, w tym emisji z zakresu 1 i 2. Raportowanie emisji z zakresu 3 jest zalecane, ale na razie nieobowiązkowe.

Standardy międzynarodowe

Grupa zadaniowa ds. ujawniania informacji finansowych związanych z klimatem (ang. Task Force on Climate-Related Financial Disclosures, TCFD) zachęca przedsiębiorstwa na całym świecie do ujawniania emisji z zakresu 1, 2 i 3 w ramach publikowania informacji finansowych związanych z klimatem. Chociaż przyjęcie TCFD nie jest obowiązkowe we wszystkich jurysdykcjach, norma ta jest się powszechnie uznawana w wielu krajach.

Ramy dobrowolne

Wiele firm, zwłaszcza tych, które generują globalny ślad węglowy, dobrowolnie informuje o swoich emisjach z zakresu 1, 2 i 3 zgodnie z ramami takimi jak inicjatywa na rzecz globalnego raportowania Global Reporting Initiative (GRI) czy projekt na rzecz publikowania informacji o emisji dwutlenku węgla Carbon Disclosure Project (CDP).

Kategorie emisji według zakresu

Jakie są sposoby ograniczenia emisji z zakresu 1, 2 i 3?

Zgodnie z zasadą, że nie można zarządzać tym, czego nie da się zmierzyć, pierwszym i najważniejszym działaniem na rzecz ograniczenia emisji z zakresu 1, 2 i 3 jest ich dokładny pomiar.

Większość danych potrzebnych do obliczenia emisji z zakresu 1 i 2 firma może znaleźć w swoich systemach ERP. Obliczanie emisji z zakresu 3 jest zadaniem znacznie bardziej złożonym, ponieważ większość wymaganych informacji jest w posiadaniu zewnętrznych partnerów łańcucha dostaw, dostawców usług, a nawet klientów.

Dlatego do redukcji emisji najlepiej przygotowane są firmy, które potrafią mierzyć emisje z zakresu 1, 2 i 3 oraz zarządzać nimi na pojedynczej, zintegrowanej platformie.

Ograniczanie emisji z zakresu 1

Emisje z zakresu 1 są generowane bezpośrednio przez firmę, więc na ich ograniczenie największy wpływ będzie miała transformacja operacji wewnętrznych. Oto kilka skutecznych sposobów ograniczenia emisji z zakresu 1:

• Eliminacja paliw kopalnych poprzez wymianę pojazdów i flot firmowych na elektryczne, a systemów ogrzewania opartych na węglu i oleju opałowym na geotermalne lub oparte na gazie ziemnym

• Poprawa efektywności energetycznej poprzez eliminację wycieków ciepła i chłodzenia w obiektach firmowych oraz modernizację urządzeń o wysokiej sprawności i instalacji wentylacyjno-grzewczej

• Obniżanie emisji w produkcji dzięki projektowaniu i wytwarzaniu produktów zgodnych z koncepcją neutralności emisyjnej i o mniejszym śladzie węglowym

Ograniczanie emisji z zakresu 2

Praktyki umożliwiające ograniczenie emisji z zakresu 1 mają również wpływ na emisje z zakresu 2 (np. praktyki dotyczące efektywności energetycznej w przypadku emisji z zakresu 1 zmniejszają koszty zakupu energii w zakresie 2). Inne praktyki redukcji emisji w zakresie 2:

• Przejście na odnawialne źródła energii poprzez kupowanie wyłącznie energii ze źródeł nieemitujących dwutlenku węgla, w tym elektrowni wiatrowych, słonecznych i wodnych

• Ograniczenie zużycia energii dzięki wdrożeniu wśród wszystkich pracowników i we wszystkich obiektach najlepszych praktyk, takich jak odłączanie nieużywanych komputerów i urządzeń od źródła zasilania czy poprawa przepływu powietrza w przestrzeniach roboczych w celu zmniejszenia potrzeby korzystania z klimatyzacji i ogrzewania

• Generowanie energii odnawialnej na miejscu poprzez montaż instalacji rozproszonych zasobów energetycznych, na przykład dachowych paneli fotowoltaicznych, turbin wiatrowych lub banków akumulatorów

Ograniczanie emisji z zakresu 3

Nawet firmy, którym skomplikowane pomiary emisji z zakresu 3 sprawiają trudność, mają spore możliwości ograniczenia tych emisji. Oto kilka sposobów takiej redukcji w różnych kategoriach zakresu 3:

• Zachęcanie pracowników do zrównoważonego podróżowania przez oferowanie możliwości pracy hybrydowej, dotowanie korzystania z transportu publicznego, wspieranie wspólnych dojazdów jednym samochodem i ograniczenie podróży służbowych

• Zrównoważone zakupy przez korzystanie z usług dostawców wykazujących niski ślad węglowy i pomaganie im w ograniczaniu emisji w ramach szerszej strategii korporacyjnej dotyczącej redukcji emisji

• Ograniczenie ilości odpadów w operacjach poprzez korzystanie z materiałów poddanych recyklingowi w procesach biznesowych oraz stawianie na produkty końcowe i opakowania przeznaczone do wielokrotnego użytku, ponownego wykorzystania lub kompostowania

Trzy najlepsze praktyki w zakresie kompleksowego zarządzania emisjami dwutlenku węgla

Wiele przedsiębiorstw może czuć się przytłoczonych wyzwaniami związanymi z pomiarem i ograniczaniem emisji z zakresu 1, 2 i 3, a także koniecznością nadążania za szybko zmieniającymi się warunkami biznesowymi i prawnymi.

Niezależnie od wyzwań osiągnięcie redukcji we wszystkich trzech zakresach jest możliwe. Oto trzy najlepsze praktyki pozwalające na przyspieszone wdrożenie kompleksowego zarządzania emisjami dwutlenku węgla:

1. Monitorowanie na poziomie transakcji oparte na systemie ERP

Rozwiązanie oparte na systemie ERP umożliwia korzystanie ze wszystkich transakcyjnych danych biznesowych — z każdego obszaru prowadzenia działalności — przy raportowaniu emisji dwutlenku węgla i jej redukowaniu. Podejście to łączy środowiska aplikacji i danych, co znacznie ułatwia wdrożenie zasad zrównoważonego rozwoju w całym cyklu życia firmy.

• Dostarczanie dokładnych, przygotowanych do audytu wyników w zakresie śladu węglowego na najbardziej szczegółowym poziomie

• Modelowanie łańcucha dostaw pod kątem redukcji emisji z zakresu 3

• Integrowanie wyników dotyczących emisji z istniejącymi procesami, na przykład zakupowymi

2. Opracowanie zielonej księgi łączącej dane dotyczące emisji i finansowe

Łączenie danych dotyczących emisji z danymi finansowymi w jednym systemie sprawozdawczości zielonej księgi pomaga firmom lepiej zrozumieć korelację między redukcją emisji a wynikami finansowymi. To ujednolicone podejście pozwala na podejmowanie decyzji dotyczących zarządzania emisjami dwutlenku węgla, które będą racjonalne zarówno w odniesieniu do ochrony środowiska, jak i pod względem finansowym.

• Zapewnienie dyrektorom finansowym praktycznego wglądu w wydajność w zakresie emisji dwutlenku węgla w połączeniu z danymi finansowymi

• Przestrzeganie obecnych i przyszłych wymogów dotyczących emisji z zastosowaniem powszechnie akceptowanych praktyk rozliczania emisji dwutlenku węgla

• Zgodność z zasadami podwójnego księgowania w myśl protokołu GHG

3. Wdrożenie kalkulatora emisji dwutlenku węgla i sztucznej inteligencji w celu uzyskania poprawy na dużą skalę

Ograniczenie śladu węglowego na poziomie korporacyjnym i w zakresie produktów na dużą skalę wymaga stosowania zaawansowanych, wysoce szczegółowych obliczeń emisji dwutlenku węgla. Kalkulator śladu węglowego oparty na sztucznej inteligencji pomaga firmom każdej wielkości optymalizować wewnętrzne operacje i łańcuchy dostaw dzięki ciągłemu monitorowaniu zasobów, raportowaniu zgodnemu z przepisami i analizom predykcyjnym.

• Analizowanie danych historycznych na potrzeby przewidywania przyszłych emisji i przeprowadzanie symulacji w czasie rzeczywistym w celu oceny wpływu zmian operacyjnych

• Nieustanne monitorowanie i optymalizowanie zasobów w celu wykrywania i eliminowania braków efektywności oraz zarządzania obciążeniami energetycznymi między źródłami

• Łatwiejsze pilnowanie zgodności danych dotyczących emisji i obliczeń z przepisami we wszystkich ramach regulacyjnych oraz ze standardami branżowymi

Skuteczność, innowacyjność i wydajność

Postępowanie zgodnie z trzema najlepszymi praktykami omówionymi powyżej zapewni solidną podstawę do skutecznego rozliczania i ograniczania emisji w zakresie 1, 2 i 3. Aby zbudować i wdrożyć tę podstawę szybciej i przy niższych kosztach, firmy z różnych branż korzystają również ze specjalistycznych wskazówek, a także nowych i innowacyjnych technologii.

Klienci korzystający z rozwiązań SAP z dziedziny zrównoważonego rozwoju