Co to jest EUDR?

Rozporządzenie Unii Europejskiej w sprawie wylesiania (EUDR) jest przełomową polityką mającą na celu wyeliminowanie towarów związanych z wylesianiem z UE. Rozporządzenie jest ukierunkowane na przedsiębiorstwa wprowadzające siedem towarów i wybierające instrumenty pochodne na rynek UE, zobowiązując je do udowodnienia, że ich produkty są wolne od wylesiania. EUDR wprowadza nowe wymogi dotyczące praktyk korporacyjnych w zakresie łańcucha dostaw i ustanawia standardy mające na celu promowanie zrównoważonego rozwoju i zrównoważonych łańcuchów dostaw.

EUDR przyczynia się do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu — inicjatywy politycznej mającej na celu wspieranie bardziej konkurencyjnej i odpornej na zmiany klimatu gospodarki. W polityce tej odzwierciedlono fakt, że gałęzie przemysłu uzależnione od surowców są coraz bardziej zagrożone w związku z wylesianiem, degradacją jakości gleby, zakłóconymi obiegami wody i utratą różnorodności biologicznej. Utrata regulowanych przez lasy wzorców opadów również pogarsza ekstremalne susze i powodzie. Te skutki środowiskowe redukują plony, destabilizują ekosystemy i stawiają pod znakiem zapytania długoterminową rentowność globalnych łańcuchów wartości.

Poprzez egzekwowanie od firm surowych obowiązków w zakresie należytej staranności EUDR może pomóc wzmocnić odporność globalnych łańcuchów dostaw w perspektywie długofalowej. Firmy, które zaczną działać wcześnie, mogą przekształcić zgodność z przepisami EUDR w przewagę konkurencyjną, zmniejszając ryzyko środowiskowe i regulacyjne, a jednocześnie kierując na rynki premium ofertę produktów niepowodujących wylesiania i pozyskiwanych w sposób zrównoważony.

Które branże są objęte EUDR?

Wylesianie — często napędzane oczyszczaniem ziemi na potrzeby rolnictwa — zagraża globalnym ekosystemom i stabilności klimatu. Aby zmaksymalizować skuteczność przepisów, rozporządzenie EUDR skupia się na towarach rolnych i produktach pochodnych w największym stopniu powiązanych z globalnym wylesianiem. Należą do nich:

• Bydło (i produkty pochodne, takie jak wołowina i skóra)
• Kakao (i produkty powiązane, takie jak czekolada i masło kakaowe)
• Kawa
• Olej palmowy (w tym pochodne stosowane w samochodach, kosmetykach i górnictwie)
• Guma (i podobne produkty, takie jak opony i dętki)
• Soja (w tym pochodne stosowane w żywności sojowej i paszach zwierzęcych)
• Drzewo (w tym drewno, miazga drzewna, papier i meble)

EUDR ma zastosowanie tylko do niektórych produktów wymienionych w załączniku I, które są oznaczone specjalnymi kodami produktów (kody CN). Pozycje, których nie ma na tej liście — takie jak kosmetyki z olejem palmowym lub masłem kakaowym — nie są obecnie objęte rozporządzeniem. Komisja Europejska dokonuje obecnie przeglądu innych materiałów związanych z wylesianiem, takich jak kukurydza i biopaliwa, a zatem lista ta może zostać w przyszłości rozszerzona.

Co ważne, EUDR ma zastosowanie do wszystkich wymienionych w wykazie towarów i produktów wprowadzanych na rynek UE lub wywożonych z UE, niezależnie od tego, gdzie zostały wyprodukowane. Jedyny wyjątek stanowią towary wyprodukowane w całości z odpadów poddanych recyklingowi, takich jak drewno lub papier pochodzące z recyklingu.

Jakie są wymogi zgodności z EUDR?

Aby uzyskać dostęp do rynku UE, przedsiębiorstwa handlujące towarami regulowanymi w ramach EUDR muszą spełniać rygorystyczne normy zgodności. Produkty muszą:

• Nie powodować wylesiania (wyprodukowane na gruntach niewylesionych po 31 grudnia 2020 r.)
• Być w pełni identyfikowalne w całym łańcuchu dostaw
• Być produkowane zgodnie z przepisami dotyczącymi użytkowania gruntów, ochrony środowiska i prawem pracy w kraju pochodzenia
• Oświadczenie o należytej staranności (DDS) potwierdzające zgodność

Przedsiębiorstwa muszą przedłożyć oświadczenie o należytej staranności w odniesieniu do każdej przesyłki lub partii, zanim produkt wejdzie na rynek UE lub zostanie wywieziony z UE. Jeśli produkty pochodzą z wielu źródeł, każde źródło musi być indywidualnie zweryfikowane jako zgodne z przepisami, tak by uniemożliwić mieszanie materiałów zgodnych i niezgodnych z przepisami.

Jakie są wymagania EUDR w zakresie oświadczeń o należytej staranności?

Oświadczenie o należytej staranności formalnie poświadcza, że regulowany towar lub produkt jest zgodny z przepisami EUDR, oraz dostarcza informacji, które to potwierdzają. Przedsiębiorstwa muszą złożyć to oświadczenie na unijnej platformie sprawozdawczej TRACES przed wprowadzeniem jakichkolwiek towarów regulowanych na rynek UE lub ich wywozem poza granice UE. Kompletne oświadczenie o należytej staranności musi obejmować następujące trzy kluczowe kroki:

1. Gromadzenie danych dotyczących dostawcy

Aby zapewnić przejrzyste śledzenie, przedsiębiorstwa muszą gromadzić, weryfikować i przechowywać następujące informacje przez co najmniej pięć lat:

• Opis produktu
• Ilość produktu
• Kraj produkcji
• Współrzędne geolokalizacji parceli, na których wyprodukowano towary
• Data lub przedział czasu produkcji
• Dane identyfikacyjne dostawców i odbiorców, w tym nazwy, adresy i dane kontaktowe
• Dowód, że użytkowanie gruntów jest zgodne z przepisami dotyczącymi wylesiania oraz przepisami prawa kraju pochodzenia

2. Ocena ryzyka

Korzystając ze zgromadzonych danych, przedsiębiorstwa muszą określić poziom ryzyka wylesiania w odniesieniu do regulowanych materiałów i produktów. Muszą wykazać, że ich towary są zgodne z przepisami, zanim będą mogły stać się przedmiotem handlu na rynku UE. W ocenach ryzyka należy uwzględnić następujące kryteria:

• Złożoność łańcuchów dostaw
• Potencjalny wpływ na społeczności rdzenne
• Poziom ryzyka w kraju pochodzenia, w tym czynniki takie jak wskaźnik wylesiania, korupcja rządowa lub zwyczajowe prawa do gruntów
• Obecność systemów certyfikacji

3. Ograniczanie ryzyka

Jeżeli ryzyko wylesiania związane z danym towarem lub produktem nie jest znikome, przedsiębiorstwa muszą złagodzić te problemy, zanim wprowadzą produkty na rynek UE. Te środki zmniejszające ryzyko również należy udokumentowane w oświadczeniu o należytej staranności.

Na których dostawców wpływ ma EUDR?

EUDR ma zastosowanie do kluczowych podmiotów w całym łańcuchu dostaw. Firmy, które są prawnie zobowiązane do przestrzegania przepisów, są klasyfikowane jako:

Operatorzy

Organizacje są uznawane za operatorów, jeżeli po raz pierwszy wprowadzają na rynek UE regulowane towary lub produkty lub eksportują je poza UE. Należą do nich producenci rolni, importerzy/eksporterzy oraz producenci z siedzibą w UE korzystający z nowo importowanych materiałów.

Wszyscy operatorzy, niezależnie od wielkości lub przychodów, muszą w pełni przestrzegać przepisów EUDR. Należą do nich małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), które podlegają takim samym obowiązkom w zakresie należytej staranności i sprawozdawczości jak większe przedsiębiorstwa. MŚP muszą również dostarczać numery referencyjne DDS wszelkich wcześniejszych operatorów podmiotom działającym na dalszych etapach łańcucha dostaw.

Podmioty handlowe

Podmioty handlowe to przedsiębiorstwa, które przetwarzają lub dystrybuują regulowane towary lub produkty już wprowadzone na rynek UE. Do podmiotów handlowych należą dystrybutorzy z siedzibą w UE, hurtownicy i sprzedawcy detaliczni.

W przypadku podmiotów handlowych obowiązki różnią się w zależności od ich wielkości. Duże podmioty handlowe muszą:

• Przesyłać pełne oświadczenie o należytej staranności odnoszące się do każdej transakcji
• Śledzić i dokumentować dane dostawców i nabywców
• Zapewniać, aby operatorzy na początku łańcucha dostaw przestrzegali EUDR

Podmioty handlowe będące MŚP nie są zobowiązane do składania oświadczeń o należytej staranności, ale muszą:

• Przechowywać rekordy śledzenia dostawców i nabywców
• Przechowywać dokumentację przez co najmniej pięć lat
• Przekazywać informacje organom na żądanie

Aby kwalifikować się jako podmioty handlowe będące MŚP na mocy unijnego rozporządzenia w sprawie wylesiania, przedsiębiorstwa muszą spełniać co najmniej jedno z następujących kryteriów:

• Mniej niż 250 pracowników
• Roczny obrót w wysokości 50 mln EUR lub mniej
• Suma bilansowa w wysokości 43 mln EUR lub mniej

Małe gospodarstwa rolne i rolnicy produkujący materiały regulowane poza UE nie podlegają bezpośrednio obowiązkom EUDR. Oczekuje się jednak, że będą stosować legalne i zrównoważone praktyki użytkowania gruntów. Muszą również przekazywać operatorom i podmiotom handlowym informacje w celu wsparcia ich obowiązków przestrzegania przepisów. Ich wkład pomaga zapewnić, że ich produkty nie powodują wylesiania i są pozyskiwane legalnie.

Kiedy firmy muszą zapewnić zgodność z rozporządzeniem EUDR?

Aby dać branżom czas na dostosowanie się do zmian, w ramach rozporządzenia EUDR przewidziano czas na stopniowe wdrożenie w zależności od rozmiaru firmy. Operatorów MŚP i podmioty handlowe będące MŚP obowiązuje dodatkowy sześciomiesięczny okres karencji na spełnienie wymogów. Harmonogramy, których muszą przestrzegać firmy:

• 30 grudnia 2025 r.: duże i średnie przedsiębiorstwa powyżej unijnego progu MŚP
• 30 czerwca 2026 r.: przedsiębiorstwa poniżej unijnego progu MŚP

Dlaczego zgodność z EUDR jest ważna?

Wszystkie firmy objęte zakresem EUDR muszą przestrzegać przepisów, aby kontynuować działalność gospodarczą na terenie Unii Europejskiej. Brak zgodności może skutkować poważnymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi. Firmy, które strategicznie podchodzą do zgodności z EUDR, mogą jednak osiągać długofalowe zyski handlowe i zwiększać odporność operacyjną.

Kary za brak zgodności z przepisami EUDR

Państwa członkowskie UE mogą ustanowić własne ramy kar prawnych, ale muszą one obejmować co najmniej te elementy:

• Kary pieniężne
  Przedsiębiorstwa będą podlegać karom proporcjonalnym do szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu oraz wartości odnośnych towarów i produktów, wynoszącym co najmniej 4% całkowitego rocznego obrotu operatora lub podmiotu handlowego w UE za poprzedni rok obrotowy. W przypadku dużych firm kary te mogą wynieść nawet miliony euro.
• Zajęcie towarów i zysków
  Organy mogą konfiskować materiały niezgodne z przepisami lub dochody uzyskane z ich sprzedaży.
• Zakazy w sektorze publicznym
  Przedsiębiorstwa, które naruszyły przepisy, mogą być wyłączone z procesów zamówień publicznych i możliwości finansowania, w tym dotacji i przetargów, na okres do 12 miesięcy.
• Zakaz dostępu do rynku
  W przypadku poważnych lub powtarzających się naruszeń przedsiębiorstwa mogą zostać objęte tymczasowym zakazem wprowadzania produktów na rynek UE lub eksportowania ich poza UE.

Długoterminowe korzyści wynikające ze zgodności z wymogami EUDR

• Dostęp do dochodowego rynku
  UE jest jednym z największych rynków konsumenckich na świecie, dającym firmom znaczny potencjał wzrostu. Przestrzeganie przepisów zapewnia stały dostęp do możliwości handlowych i zmniejsza ryzyko kosztownych opóźnień w dostawach lub odrzuceń na granicy.
• Silniejsze relacje w łańcuchu dostaw
  Środki zapobiegające wylesianiu mogą zwiększyć przejrzystość w łańcuchu dostaw i poprawić komunikację z dostawcami. Sprzyja to budowaniu trwałej, opartej na zaufaniu współpracy z partnerami i zapewnia bardziej niezawodne i zrównoważone łańcuchy dostaw, zwłaszcza w regionach niestabilnych lub charakteryzujących się wysokim ryzykiem.
• Przewaga nad konkurencją
  Firmy, które wcześnie dostosują się do przepisów mogą uzyskać preferencyjny dostęp do możliwości zakupu i trafić do konsumentów ceniących zrównoważony rozwój.
• Zwiększone możliwości inwestycyjne w zakresie ESG
  Wielu inwestorów i instytucji finansowych wymaga solidnych danych potwierdzających inicjatywy ESG, w tym gwarancji niepowodowania wylesiania. Przedsiębiorstwa wykazujące się zgodnością z EUDR sygnalizują silne zaangażowanie w przestrzeganie globalnych standardów zrównoważonego rozwoju, które mogą przyciągnąć zielone finanse, inwestycje lub finansowanie publiczne.

Sześć kroków do zapewnienia zgodności z EUDR

Dla wielu organizacji nowe regulacje EUDR skłaniają do gruntownej ponownej oceny praktyk stosowanych w łańcuchu dostaw. Przedsiębiorstwa powinny podjąć następujące kroki, aby zapewnić ich przestrzeganie, a jednocześnie efektywnie wykorzystywać swoje zasoby:

1. Określenie zastosowania EUDR
   Firmy powinny potwierdzić, czy ich towary są objęte zakresem EUDR. Muszą również ocenić swoje obowiązki w zakresie zgodności z przepisami w zależności od wykonywanej działalności biznesowej — niezależnie od tego, czy kwalifikują się jako operatorzy lub podmioty handlowe w całym łańcuchu dostaw.
2. Ocena luk informacyjnych
   Analiza bieżących procesów gromadzenia danych i zarządzania nimi w celu zidentyfikowania brakujących informacji o dostawcach i nabywcach w całym łańcuchu wartości. Firmy będą potrzebowały silnych ekosystemów danych, aby spełnić wymogi dotyczące analizy danych i oceny ryzyka EUDR.
3. Budowanie infrastruktury due diligence
   Rozwiązania technologiczne i jasne protokoły są niezbędne do przekazywania dokładnych i zweryfikowanych informacji niezbędnych do przestrzegania zasad EUDR. Dostosowanie lub rozszerzenie istniejących systemów monitorowania i zarządzania danymi w celu spełnienia tych bardziej rygorystycznych standardów przejrzystości.
4. Ograniczenie ryzyka związanego ze zgodnością
   Identyfikuj słabe ogniwa w łańcuchu dostaw i reaguj na nie. Skuteczne ograniczanie ryzyka może obejmować audyty na miejscu i inspekcje w terenie, dane satelitarne, oceny prowadzone przez osoby trzecie lub przejście na alternatywnych zweryfikowanych dostawców.
5. Zaangażowanie interesariuszy
   Monitorowanie zgodności z przepisami i zarządzanie ryzykiem wymagają proaktywnej współpracy między interesariuszami w całym łańcuchu dostaw. Dopilnuj, aby partnerzy na początku łańcucha dostaw rozumieli i spełniali wymagania EUDR oraz wdrażali kodeksy postępowania i zobowiązania umowne dostawców.
6. Przechowywanie danych
   Przepisy EUDR wymaga od firm przechowania informacji dotyczących należytej staranności przez co najmniej pięć lat. W tym okresie organy mogą w dowolnym momencie zażądać tych informacji. Zadbaj o to, by systemy przechowywania danych mogły niezawodnie chronić dane związane z należytą starannością na potrzeby potencjalnych audytów.

Kluczowe narzędzia technologiczne wspierające zgodność z wymogami EUDR

Oświadczenie o należytej staranności (DDS) w ramach EUDR zwiększa przejrzystość łańcucha dostaw. Rozwiązania technologiczne stają się niezbędne do zapewnienia tej jasności poprzez konsolidację informacji wśród często odległych od siebie zainteresowanych stron. Rozważ wdrożenie tych narzędzi w celu ograniczenia narażenia na ryzyko prawne i zapewnienia etycznego określania źródła dostaw i możliwości audytu.

• Monitorowanie geolokalizacji
  Narzędzia geolokalizacji rejestrują i weryfikują lokalizację i działalność obszarów produkcji. Pomaga to zapewnić, że towary można połączyć z konkretnymi parcelami, aby udowodnić ich pochodzenie niepowodujące wylesiania. Mapowanie geolokalizacji pozwala identyfikować dokładne współrzędne GPS. Monitorowanie satelitarne i analiza geoprzestrzenna umożliwiają natomiast identyfikowanie zmieniających się wzorców użytkowania gruntów, aby sygnalizować ryzyko wylesiania.
• Platformy śledzenia
  Platformy śledzenia umożliwiają interesariuszom śledzenie towarów i produktów w złożonych, wielopoziomowych łańcuchach dostaw. Rozwiązania te wykorzystują technologię tokenizacji do tworzenia cyfrowego bliźniaka materiału, który to bliźniak rejestruje atrybuty zrównoważonego rozwoju, w tym zbiory danych związane z EUDR i numery referencyjne DDS. Dzięki temu systemy mogą przechowywać dane o pochodzeniu materiału i dokumentować przejrzysty łańcuch kontroli pochodzenia produktów w ramach różnych transakcji. Zindywidualizowane tokeny są szczególnie cenne, gdy materiały z różnych źródeł są łączone. Niezależnie od tego, w jaki sposób są łączone, interesariusze mogą nadal identyfikować dane EUDR każdego materiału i uzyskiwać dostęp do nich w ramach każdej transakcji.
• Zarządzanie danymi w chmurze
  Raportowanie należytej staranności w ramach EUDR wymaga konsolidacji różnych informacji, w tym integracji danych z wewnętrznych systemów ERP i oraz pochodzących od zewnętrznych interesariuszy. Kompleksowe zarządzanie danymi w chmurze pomaga ujednolicić dane środowiskowe w jednym, zweryfikowanym źródle danych. Możliwości automatyzacji mogą jeszcze bardziej usprawnić ten proces, ograniczając pracę ręczną i błędy. To ujednolicone środowisko danych pomaga całej sieci w utrzymaniu bezpiecznych, dokładnych i identyfikowalnych informacji.
• Narzędzia do oceny i analizy ryzyka
  Platformy oceny ryzyka mogą pomóc użytkownikom analizować dane z wielu źródeł w celu optymalizacji zgodności z przepisami o ochronie środowiska. Jest to szczególnie cenne w kontekście zarządzania strategiami ograniczania ryzyka dotyczącymi dostawców lub regionów, w przypadku których jest ono wysokie. Narzędzia te mogą integrować i analizować informacje z obrazów satelitarnych oraz publicznych baz danych na temat praw do ziemi, korupcji i egzekwowania prawa. Bardziej zaawansowane rozwiązania obejmują funkcje AI wspomagające rozszerzone oceny ryzyka.
• Narzędzia do raportowania i audytu
  Firmy mogą uprościć proces składania oświadczeń o należytej staranności w ramach EUDR dzięki rozwiązaniom do raportowania na żądanie w czasie rzeczywistym. Systemy te mogą automatycznie generować takie oświadczenia spełniające standardy EUDR, zarządzać nimi i je przesyłać — a nawet dostosowywać informacje w miarę zmiany lub rozszerzenia wymagań przez organy. Dokumentacja ta może być przechowywana, organizowana i pobierana na potrzeby analiz i audytu.
• Zarządzanie należytą starannością
  Oświadczenie o należytej staranności jest wymagane w odniesieniu do każdej transakcji obejmującej regulowane towary lub produkty. Narzędzia do zarządzania deklaracjami mogą usprawnić ten proces, śledząc rekordy DDS towarów wychodzących i przychodzących. Użytkownicy mogą następnie gromadzić i przesyłać te zestawienia do klientów i organów oraz zarządzać nimi. Jasna dokumentacja należytej staranności pomaga również w utrzymaniu protokołów audytu do weryfikacji.
• Aplikacje mobilne
  Poręczne aplikacje mobilne ułatwiają gromadzenie danych na miejscu i komunikację z rolnikami, dostawcami i pracownikami terenowymi. Zastępują powolne systemy oparte na fizycznej dokumentacji monitorowaniem i alertami w chmurze w czasie rzeczywistym, co redukuje liczbę błędów i przyspiesza procesy walidacji. Dokumentacja opatrzona znacznikami czasowymi i geotagowana służy również jako cenny dowód w audytach. Ponadto łączność mobilna może zapewnić dostępne szkolenia multimedialne, które pomogą dostawcom zrozumieć obowiązujące ich wymagania EUDR.

Klienci korzystający z rozwiązań SAP z dziedziny zrównoważonego rozwoju