In het midden van de jaren negentig, toen het internet in de zakenwereld kwam met het kenmerkende piepen van een modem, haastten bedrijven zich om online te komen. Ze huurden programmeurs vloeiend in HTML en JavaScript in, marketeers met e-commercegraden, consultants die beloofden om zakelijke activiteiten via internet mogelijk te maken. In de decennia die volgden – door de opkomst van e-commerce, smartphone-apps en meer – kon je een rechte lijn trekken van technische knowhow naar zakelijke waarde.

Tegenwoordig is AI echter een andere vorm van trainingsuitdaging. De technologie is niet alleen nieuw, ze muteert voor onze ogen. Een jaar geleden konden de meeste AI-tools alleen tekst verwerken. Vandaag kunt u een foto uploaden van een whiteboard, een grafiek van een vergadering, zelfs een met de hand gemarkeerde PDF, en het model kan het lezen, interpreteren en u helpen er actie op te ondernemen. En deze verschuivende grens tussen machine en menselijk vermogen – de vraag wat telt als een unieke menselijke vaardigheid – is een bewegend doel geworden.

De ene dag is prompt engineering dé vaardigheid van de toekomst; de volgende dag maakt een update in een groot taalmodel die vaardigheid overbodig, net als de telefoniste van vroeger. Het model begrijpt onze bedoelingen uit halve gedachten en onduidelijke zinnen, zonder dat er nog slimme formuleringen nodig zijn. Nu AI meer bekwaam wordt in taken die ooit als menselijk worden beschouwd, worstelen bedrijfsleiders met een diepe onzekerheid: hoe investeer je in mensen – trainen, hen in staat stellen, ontwikkelen – terwijl de mogelijkheden die hen gisteren waardevol maakten morgen zouden kunnen worden geautomatiseerd?

Het antwoord, of in ieder geval het begin van één, ligt in het concept van AI-geletterdheid. Geen technische referentie, geen functietitel, maar een meetbaar kenmerk: een manier van denken over AI die werknemers in staat stelt zich aan te passen en te floreren. In een reeks recente studies met werknemers, managers en HR-professionals hebben we vastgesteld dat AI-geletterde werknemers niet alleen beter zijn in het gebruik van AI-tools. Ze zijn optimistischer, nieuwsgieriger en zelfverzekerder over wat een toekomst met AI in petto heeft, voor hen en voor hun organisaties.

Het beste deel? AI-geletterdheid kan worden onderwezen. Het kan worden gecultiveerd, gemodelleerd en gedeeld. In de volgende secties zullen we onderzoeken wat AI-geletterdheid echt betekent, hoe je deze binnen je personeel kunt ontwikkelen en hoe je het kunt gebruiken als kompas bij het nemen van de strategische, complexe beslissingen die voor ons liggen.

AI-geletterdheid opgedaan door blootstelling en ervaring

Om inzicht te krijgen in de attitudes en gedragingen van werknemers in verschillende branches met AI, hebben we in oktober 2024 onze eerste wereldwijde enquête gehouden, waarin antwoorden van 4.023 werknemers en managers werden verzameld. De vragen waren breed van opzet: hadden respondenten AI-tools op het werk gebruikt? Hoe optimistisch - of angstig - voelden ze zich over de groeiende rol van AI op de werkplek? Waren ze overtuigd van hun eigen vermogen om met deze tools te werken?

De antwoorden schilderden een complex maar bemoedigend beeld. Zoals we destijds meldden, was het niveau van AI-geletterdheid de belangrijkste factor die vormde hoe werknemers zich voelden over AI, of ze nu hoopvol, angstig of ergens daartussenin waren. Mensen met een hogere geletterdheid hadden veel meer kans om positieve resultaten van AI te verwachten en hadden veel minder kans om angst, nood of bezorgdheid te voelen. Ze hadden ook meer kans om genuanceerde, volwassen meningen uit te drukken over hoe AI-gebruik (of zou moeten) invloed heeft op beslissingen op de werkplek, zoals promotie en compensatie.

Geïntrigeerd, groeven we dieper. In een recentere vervolgenquête onder 4.030 werknemers en managers wereldwijd zijn gedetailleerdere gegevens verzameld over de huidige AI-vaardigheden van werknemers, eerdere ervaringen in en voorkeuren voor het bouwen ervan (bijvoorbeeld door formele training, zelfstudie of peer learning) en overtuigingen over het huidige en toekomstige belang ervan (bijvoorbeeld hoeveel het hun vooruitzichten op vooruitgang zal beïnvloeden). Voor de vragen die AI-geletterdheid zelf meten, gebruikten we een gestructureerde schaal die ook in de academische onderzoeksliteratuur wordt gebruikt. Deze schaal omvat de specifieke kenmerken van een AI-geletterde persoon, zaken zoals weten hoe u AI moet toepassen om doelen te bereiken, detecteren wanneer u met AI communiceert en de beperkingen en mogelijkheden van AI beoordelen.

Antwoorden op deze indicatoren van AI-geletterdheid leggen iets meer vast dan alleen ervaring of zelfs subjectief vertrouwen. De constructie maakt gebruik van een dieper, reflectiever niveau van intellectuele betrokkenheid met AI. Om het eens te zijn met deze uitspraken is het verkondigen van een soort voelbare verfijning en zekerheid, het soort intuïtie dat ertoe doet in een wereld waar de grenzen van AI’s vermogen, althans voor nu, in een constante staat van snelle expansie zijn.

Het is geen echt mysterie waar AI-geletterdheid vandaan komt. Het wordt niet magisch door top-down richtlijnen of verplichte webinars - het groeit eerst uit persoonlijke nieuwsgierigheid van werknemers, trial-and-error, en experimenten met AI-tools vaak buiten formele structuren of zelfs het werkdomein. Uit een recent onderzoek van McKinsey is gebleken dat werknemers hun managers vaak overtreffen als het gaat om praktische bekendheid met AI. Velen gebruiken deze tools al – op hun eigen tijd en vaak rustig – om de productiviteit te verhogen, ideeën te genereren of repetitieve taken op het werk te stroomlijnen. En de werknemers die op eigen houtje aan de slag gaan, zijn degenen die verwachten dat goede dingen van AI zullen komen, een belangrijke uitkomst van het zijn van AI-geletterd zijn. In feite, uit ons onderzoek, 70% van de AI-geletterde respondenten zei positieve resultaten te verwachten van de technologie, vergeleken met slechts 29% van degenen met lage geletterdheid.

Het is nog te vroeg om een rechte lijn te trekken van die mindset naar bedrijfsprestaties, maar het spreekt voor zich dat de werknemers die het meest op hun gemak zijn om nieuwe tools te verkennen, ermee te experimenteren en hun praktische waarde te ontdekken, ook degenen zullen zijn die efficiëntie vinden, innovatie stimuleren en betekenisvol rendement stimuleren.

Een AI-geletterde organisatie opbouwen

Dus hoe bouw je dat soort personeel op, degene die AI niet ziet als een bedreiging of mysterie, maar als een tool die het waard is om te begrijpen, te herhalen en te verbeteren voor betere individuele en organisatorische resultaten? Ons onderzoek maakt één ding duidelijk: verschillende organisatorische persona's hebben verschillende soorten ondersteuning nodig. Werknemers, managers en HR-professionals brengen elk hun eigen startposities met en wensen voor AI op tafel. Maar in die diversiteit in behoefte en voorkeur hebben drie kernstrategieën consistent het grootste effect: ervaringsgerichte blootstelling, gestructureerde training en de invloedrijke normen van een AI-geletterde organisatiecultuur.

Laten we die op hun beurt nemen.

Ervaren belichting: laat ze het uitproberen

Uit ons onderzoek blijkt dat tot nu toe de meerderheid van de werknemers (60%) gebruik heeft gemaakt van basisbronnen zoals het lezen van artikelen en het bekijken van video's om hun inzicht in AI te verbeteren. Die resources hebben hun voordelen, maar de meest effectieve manier om AI-geletterdheid op te bouwen is door mensen hun handen uit de mouwen te laten steken. Formele training heeft zijn plaats – en daar komen we bij – maar voor veel werknemers is comfort met AI als comfort achter het stuur wanneer je leert rijden. Handleidingen en zelfs simulatoren zijn eenvoudigweg geen vervanging om achter het stuur te komen en uit te wijken in het echte verkeer.

Voor organisaties betekent dit dat werknemers veilige manieren moeten krijgen om te experimenteren met AI. Laat ze het gebruiken om e-mails op te stellen, documenten samen te vatten of projectplannen te bespotten. De sleutel is om de instelling te behouden, zoals interne communicatie of intramurale projecten, waarbij fouten weinig impact hebben, snel worden vergeven en waarschijnlijk geen klanten bereiken of de reputatie van het bedrijf schaden.

En het is van vitaal belang om die kansen waar weinig op het spel staat, te identificeren. Volgens een afzonderlijk onderzoek dat we van HR-leiders hebben uitgevoerd, hebben de meeste bedrijven een beleid dat bepaalt welke data wel of niet geschikt zijn om te delen met een AI-model, maar bieden zeer weinig bedrijven begeleiding over het juiste gebruik van AI, zoals welke soorten werk of hoeveel werk er met AI moet worden uitgevoerd. Om het maximale uit deze experimentele fase te halen, moeten organisaties prioriteit geven aan het vaststellen van duidelijke AI-controles voor werknemers. Dit beleid moet helpen de zandbak waarin werknemers experimenteren vorm te geven. En met de juiste waarborgen bouwt dit soort ervaringsgericht leren meer op dan vaardigheid. Het bevordert vertrouwen en een goed oordeel, en vertrouwen in iemands goede oordeel - alle belangrijke aspecten van AI-geletterdheid.

Gestructureerde training: help hen doelgericht te oefenen

Met vuile handen kom je echter niet ver. Op een gegeven moment heeft al dat nieuw gevonden comfort en nieuwsgierigheid de steigers van gestructureerde training nodig – en als het op AI aankomt, is dat een uitdaging. In tegenstelling tot spreadsheets of CRM-systemen, komt AI in al zijn nieuwe permutaties niet met een decennialang ecosysteem van certificeringen, trainingshandleidingen en best practices. Gestructureerde training is nog steeds mogelijk - essentieel, stellen we - maar het werkt het beste wanneer het specifiek is voor de tools die mensen gebruiken, de taken die ze hebben en de taken die ze uitvoeren.

Begin met de tools. Veel werknemers beseffen niet dat AI al is ingebed in de systemen die ze dagelijks gebruiken. Ze suggereren antwoorden in Outlook, markeren toon in Grammarly of automatisch samenvatten van vergaderingen in Zoom en Microsoft Teams. Het kan een gloeilampje zijn om ze te helpen die functies te herkennen terwijl ze naast elkaar laten zien hoeveel sneller een taak wordt gedaan met AI in plaats van zonder. Onmiddellijke resultaten bouwen vertrouwen op en een honger naar meer.

Dan is er de job-level view. Een goed AI-trainingsprogramma zorgt ervoor dat werknemers beter kunnen presteren bij de taken waaraan ze binnen een organisatie worden belast. Voor sommige werknemers kan dit uiteindelijk inhouden dat ze moeten leren hoe modellen worden getraind, afgestemd en onderhouden. Maar voor veel anderen zal alles wat nodig is praktisch zijn: hoe maak je effectieve prompts, waar je de juiste input vindt en hoe je AI-outputs op de juiste manier integreert in de offline producten of services die ze verantwoordelijk zijn voor de productie.

Ga ten slotte naar het taakniveau. Niet elke taak is goed geschikt voor AI, en een sterk trainingsprogramma moet werknemers helpen een gevoel te ontwikkelen voor welke delen van hun werk - en welke momenten in hun dag - nog steeds vragen om een menselijk tintje. Wanneer training een werknemer helpt zich op deze specifieke kenmerken te richten en wordt gekoppeld aan die gelukkige ongevallen en gloeilampmomenten die worden herinnerd aan de zandbak, beginnen werknemers een fundamenteel begrip op te bouwen dat hen zal helpen het doelmatige gebruik van AI te identificeren dat hun werk optimaal ten goede komt.

En dit is iets wat werknemers willen. Werknemers kreunen misschien bij de gedachte aan een andere compliancetrainingsmodule, maar als het op AI aankomt, rollen ogen waarschijnlijk iets minder. In feite bleek uit ons onderzoek dat formele training het belangrijkste is dat werknemers hun AI-geletterdheid wilden verbeteren. Het was de best gerangschikte leermodaliteit gekozen door 44% van onze steekproef, in vergelijking met informeel leren, on-the-job training en sociaal leren als minder voorkeursopties.

Off-the-klok experimenten hebben misschien een deel van het personeel vrij ver gekregen. Maar vooruit gaan met het doel om iedereen mee te brengen op deze AI-vaardigheidsontwikkelingstraject, zijn lessen waar ze om vragen en die ze nodig hebben.

Organisatiecultuur: beïnvloeden door peer-to-peer learning

Organisatiewetenschap heeft al lang de kracht van bedrijfscultuur en bijbehorende normen laten zien in het beïnvloeden van de attitudes en gedragingen van werknemers. Nu is er een uitstekende kans om deze sociale dynamiek te gebruiken om collectieve AI-geletterdheid in het hele personeelsbestand te bevorderen. Om specifiek te worden, kunnen en moeten leiders:

• Geef teams tijd en ruimte om samen tools te verkennen
  We raden mensen managers aan echte werkuitdagingen of procesknijppunten te identificeren en vervolgens mogelijke AI-producten als groep te verkennen - praktische problemen oplossen terwijl ze vaardigheden opbouwen. Geef teamleden huiswerk en bouw verantwoordingsplicht op door een staand agendapunt toe te wijzen in de teamvergadering of door een speciale, terugkerende vergaderreeks op te zetten om teamnormen en verwachtingen over het omgaan met AI op te bouwen.
• Spotlight early adopters
  Verhoog de werknemers die de meeste bekwaamheid tonen in hun vuile handen experimenten en motivatie in hun discretionaire leren. Beloon hen met de verantwoordelijkheid van het leiden van informele demo's, het delen van use cases of het begeleiden van collega's, vooral in teamvergaderingen of cross-functionele omgevingen waar hun enthousiasme en praktische knowhow aanstekelijk kunnen zijn.
• Creëer een speciaal kanaal voor het voortdurend delen van lessen en het herkennen van winsten
  Stel een chatkanaal in waar werknemers resources en tips kunnen uitwisselen, hun ervaringen kunnen delen, zowel goed als slecht, bij het toepassen van AI op hun werk. Als het goed wordt gedaan, kan een forum als dit meerdere doelen dienen: het vormt een impliciete verwachting in het hele team dat ze alleen met AI moeten blijven werken, benut lessen uit meerdere teams om het verkrijgen van waarde van AI te versnellen en biedt managers de mogelijkheid om zowel AI-betrokkenheid te modelleren via hun eigen bijdragen in het kanaal en een snelle pulse te krijgen – door het volume van de activiteit in het kanaal – over hoeveel het team echt leunt (en wie in het team leunt).

Nogmaals, ons onderzoek suggereert dat deze initiatieven niet veel weerstand zullen ondervinden van werknemers. De menselijke natuur kan worden bedreigd door veranderingen in het algemeen, maar als het gaat om AI, zien werknemers wat er komt, en denken ze al serieus na over hun eigen rol daarin. Zevenentachtig procent vindt het belangrijk voor hun bedrijf dat ze hun AI-geletterdheid verbeteren. Meer dan de helft - 57% - ziet hun beperkte begrip van AI als een belemmering voor hun succes op het werk, en 63% zegt dat het waarschijnlijk een belemmering zal worden in de toekomst.

Het gaat er niet om mensen ervan te overtuigen dat AI belangrijk is, met andere woorden. Ze weten dat het wel zo is. Wat ze nu zoeken is helpen bij het inhalen.

Leren surfen

“Je kunt de golven niet beheersen, maar je kunt leren surfen”, schreef mindfulness expert Jon Kabat-Zinn, en zijn betekenis is duidelijk. In een chaotisch universum dat we nauwelijks kunnen begrijpen, laat staan manipuleren, is er weinig voordeel in het verspillen van tijd en energie om gebeurtenissen, mensen en de wereld om ons heen te beheersen. In zakelijke termen, voor maximaal rendement, is een veel verstandigere aanpak om die tijd en energie te besteden aan het vinden van poise en stabiliteit in de chaos.

Deze houding is precies wat nodig is in het tijdperk van AI. De technologie zal zich blijven ontwikkelen, de tools zullen blijven veranderen en de use cases zullen blijven groeien. De grenzen tussen mens en machine zullen blijven vervagen, misschien tot ze allemaal maar verdwijnen. Maar AI-geletterdheid - de mindset die mensen in staat stelt om weloverwogen in contact te komen, zich snel aan te passen en rechtop te blijven staan op het rusteloze tij - is een duurzaam persoonlijk kenmerk. Het zal de golven niet stoppen. Maar het zal je helpen om ze te berijden, en in de tijd hun momentum om te zetten in je eigen.

Lees verder