‘Strateji’ kadar sık, fakat bir o kadar da yanlış kullanılan bir sözcük bulmak kolay değildir. Bu kısa yazıda strateji kavramının günümüzde ne anlama geldiğini ve kuruluşlarda stratejik yönetimin nasıl uygulanabileceğini anlatmak istiyorum.

Strateji’nin ne olduğunu anlatmadan önce, ne olmadığını açıklamak gerekiyor. Mesela, strateji yapılacak işler değildir. Çok sık rastladığım bir hata, kuruluşun uygulamakta yarar gördüğü her şeyi, ya da gerçekleştirmeyi öngördüğü her projeyi ‘strateji’ olarak nitelendirmesi. Bunun ifadesi şöyle oluyor: “Yatırım stratejimiz………..dir; üretim stratejimiz ………dir; pazarlama stratejimiz ……dir; finans stratejimiz…………dir;” v.b.g.

İkinci bir hata türü, operasyonlarla ilgili kararlara ‘stratejik’ nitelik verilmesi. Bazı kuruluşlar çok önemli gördükleri kimi operasyonları ‘stratejik’ olarak ifade edince, o kuruluşlarda strateji karmaşası oluşuyor. Bir operasyon ya da proje hayati önemde ise, ona ‘önemli’ sıfatı vermek daha doğru olur.

Örnekler çoğaltılabilir…

Şimdi de stratejinin ne olması gerektiğine bakalım:

 “Strateji, bir kuruluşa üstünlük sağlayan yön veya yöntemdir”.

Bir kuruluş, diyelim ki, bir şirket, diğerlerinden belirgin şekilde farklı bir yön izlemiyorsa, o şirketin stratejisi yoktur. Ama ‘stratejik yönetim’i uygulayan bir şirketin, rakiplerinden farklı olarak izlediği bir yön veya yöntem vardır.

Strateji ile ilgili bir diğer husus şudur:

 “Her kuruluşun sadece bir stratejisi olabilir.”

Eğer strateji bir yön, istikamet ise, bir kuruluş aynı anda iki ya da üç farklı yöne gidemez.

Stratejik yönetim’in bir özelliği de:

 “Strateji kuruluşun her birimi ve bireyi için bağlayıcıdır”.

Bir kuruluşta karar verilmiş bir strateji varsa, her birime düşen görev kendi faaliyetini o stratejiye göre yönetmek, yönlendirmektir. Her birim kuruluşun stratejisine ayak uydurmak, stratejiyi başarıya taşıyacak şekilde davranmak zorundadır. Aksi halde, herkes farklı yöne doğru koşabilir.

Bu vesile ile, çok sık duyduğum ama çok yanlış bir ifadeye de değinmek istiyorum. Kimi şirketlerde tepe yönetici (patron, ya da genel müdür) şirket performansını yükseltmek için: “Daha fazla çalışalım; herkes elinden gelenin en iyisini yapsın!” diye çalışanları gaza getirir. Ama bilinen ve uyulan –yani herkesi aynı yönde yönlendiren- bir strateji yoksa, bu yöntem faydadan çok zarar verir!

Bunun çok temel bir nedeni vardır. Lineer (doğrusal) sistemlerde o sistemin her parçasının performansını tek tek maksimize edersek sistemin bütünsel performansını da maksimize ederiz. Ama bu kural sadece lineer sistemler için geçerlidir, lineer olmayan sistemlerde geçerli değildir. Oysa insanlardan oluşan bir sistem (topluluk, örgüt, şirket, vs) hiçbir zaman lineer değildir. Davranışlar dinamik, geri beslemeli ve doğrusal olmaktan uzaktır. O nedenle, stratejik yönetim uygulanacaksa, herkes elinden gelenin en iyisini değil, kurumun stratejisine en uygun olanı yapmalıdır.

Prof. Dr. İbrahim Kavrakoğlu
Kavrakoğlu Management Institute