Polski sektor MSP z optymizmem myśli o gospodarczych rezultatach integracji z UE. Taki jest zasadniczy wniosek z analizy ponad 4200 ankiet wypełnionych w ramach zainicjowanego przez SAP Polska programu edukacyjnego "Europejska Akademia Biznesu dla Przedsiębiorstw".

Program został uruchomiony przez SAP Polska w lutym tego roku. Jego celem jest pomoc małym i średnim przedsiębiorstwom w poszerzeniu wiedzy o warunkach prowadzenia biznesu w Unii Europejskiej, a także w dostrzeżeniu i wykorzystaniu szans, jakie daje integracja z unijnym rynkiem.

Firma SAP Polska zaprosiła do współpracy Polską Konfederację Pracodawców Prywatnych i Euro Info Centre. Honorowy patronat nad przedsięwzięciem objęła Sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej minister Danuta Hübner.

Autodiagnoza on-line

W lutym tego roku na stronie www.FirmawUnii.pl udostępnione zostało internetowe narzędzie, które daje przedsiębiorcom możliwość dokonania wstępnej autodiagnozy stopnia przygotowania ich firmy do konkurowania na rynkach UE. Ankieta bada mocne i słabe strony przedsiębiorstwa z punktu widzenia wymogów integracji. Ponadto jest najprostszym i najszybszym sposobem porównania własnej firmy z krajowymi i unijnymi konkurentami.

Wynik ankiety jest prezentowany w dwóch formach. Pierwsza, syntetyczna, pokazuje orientacyjną ocenę stopnia przygotowania firmy do wymogów integracji z UE. Druga, znacznie bardziej rozbudowana, to opisowa ocena sytuacji i perspektyw firmy. Raport, który otrzymują przedsiębiorcy po wypełnieniu ankiety, pełni funkcję edukacyjną. W wielu miejscach zostały umieszczone wyczerpujące wyjaśnienia oraz przydatne odsyłacze do materiałów informacyjnych o rynkach UE, np. dotyczących zasad certyfikacji produktów lub programów pomocowych.

Dotychczasowe wyniki

Oprócz tego w maju br. został przygotowany raport zbiorczy, uwzględniający dotychczas przesłane ankiety. Prezentuje on kondycję sektora MSP przed akcesją Polski do UE. - Analiza jego wyników pozwala stworzyć ciekawy i wiarygodny opis stanu wiedzy i przygotowania polskich przedsiębiorstw do integracji - ocenia przewodniczący rady programowej programu prof. Krzysztof Obłój, dyrektor Międzynarodowego Centrum Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego.

W ramach programu "Europejska Akademia Biznesu dla Przedsiębiorstw" SAP wspólnie z partnerami programu organizuje także szkolenia dla przedsiębiorców związane m.in. z wykorzystaniem projektów informatycznych w zarządzaniu przedsiębiorstwem.

Sukces programu: duża próba

Łącznie przesłano 5260 wypełnionych ankiet. Po wnikliwej analizie odrzucono 19 proc. ankiet nie spełniających kryteriów. Do analizy przyjęto w sumie 4248 rekordów, co jest dużą próbą. Dla porównania, raporty o stanie sektora MSP w Polsce przygotowywane przez PARP opierają się najczęściej na ankietach z 500 firm.

Podstawowy problem MSP: sytuacja makroekonomiczna

Najważniejszym problemem polskich małych i średnich przedsiębiorstw są skutki sytuacji makroekonomicznej Polski, czyli niski popyt, wysokie stopy procentowe, wolne tempo wzrostu gospodarczego. Ankietowani wskazują więc na te bariery rozwoju, które wynikają z wewnętrznej polityki gospodarczej państwa. Integracja z UE może pozytywnie wpłynąć na sytuację makroekonomiczną, ale wyłącznie jako element dodatkowo przyspieszający rozwój. Nie zastąpi koniecznych zmian wewnętrznych (np. reformy podatków i finansów publicznych).

Konkurencyjność: głównie kosztowa

Konkurencyjność polskich MSP opiera się w większości na czynnikach kosztowych. W dłuższym horyzoncie czasowym taka strategia konkurowania jest bardzo ryzykowna ze względu na perspektywę rosnących kosztów pracy oraz niższą wartość dodaną w tych segmentach rynku, które opierają się na intensywnym wykorzystaniu pracy. Ze strategii budowania długookresowej przewagi konkurencyjnej powinno wynikać wzmacnianie innowacyjności i wkładu technologicznego przy średnioterminowym wykorzystywaniu przewagi kosztowej.

Konkurencyjność międzynarodowa: słaba

Struktura podmiotowa i geograficzna sprzedaży badanych firm potwierdza ogólnie słabą ocenę międzynarodowej konkurencyjności polskiego sektora MSP. Dominuje tu rynek krajowy, a w ujęciu podmiotowym klienci indywidualni i inne MSP. Dalsze otwarcie rynków krajów UE po akcesji oraz programy pomocowe dla MSP mogą tę sytuację zmienić w ciągu kilku lat. Ważniejsze jednak będzie przekonanie tych firm, że działanie na rynku lokalnym będzie wtedy równoznaczne z działaniem na rynku UE. Na razie przedsiębiorcy nie mają świadomości, że przewartościowane zostanie pojęcie "eksportu" do UE. Gdy polskie firmy to zrozumieją, prawdopodobnie udział MSP w handlu zagranicznym Polski wzrośnie.

Zatrudnienie: stabilne

Większość badanych przedsiębiorstw zakwalifikowana została do kategorii firm stabilnych pod względem zatrudnienia. Oznacza to, że uwzględniając wielkość firm, zmiany zatrudnienia w 2002 roku były w nich niewielkie.

Nakłady inwestycyjne: złe priorytety

Badani przedsiębiorcy ocenili nakłady inwestycyjne w swoich firmach jako wystarczające do utrzymania, a nawet zwiększenia udziału w rynku. Mimo to negatywnie należy ocenić kierunki tych inwestycji. Nie zapewniają one bowiem w długim okresie podnoszenia konkurencyjności na wymagającym rynku unijnym.

Komputeryzacja: powszechna, ale ciągle "bierna"

Pozytywnie można ocenić poziom komputeryzacji badanych firm - zaledwie 3 procent respondentów nie używa w ogóle komputera. W małych i średnich firmach dominuje jednak bierne wykorzystywanie komputerów i Internetu: poczta elektroniczna oraz witryny internetowe o charakterze tylko informacyjnym. W niewielkim stopniu występuje wykorzystanie elektronicznych systemów zarządzania. Związane jest to z wysokim kosztem oprogramowania oraz brakiem przygotowania do jego używania.

Wniosek ogólny

Badanie potwierdza tezę, iż wśród polskich MSP najważniejsze bariery rozwojowe wynikają z krajowych rozwiązań prawno-administracyjnych oraz ogólnej kondycji polskiej gospodarki, a nie z procesu dostosowywania się do rosnącej konkurencji międzynarodowej. Integracja z UE może złagodzić objawy tej niewydolności, ale na pewno ich nie usunie. Mimo negatywnej oceny obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej, przedsiębiorcy bardzo optymistycznie patrzą na gospodarcze skutki akcesji Polski do UE. - Z satysfakcją zauważamy, że nasz program przyczynia się do zmniejszenia głównej przeszkody na drodze polskich firm do Unii Europejskiej, jaką jest brak informacji. Raporty, które otrzymują po wypełnieniu ankiety, pomagają im poznać wymagania rynku unijnego i podjąć działania dostosowawcze - podsumowuje dotychczasowe efekty programu Grzegorz Kozłowski, prezes SAP Polska.